Toni Malau Daily Blog 11032026
Sosyal Medya Bölüm 2
Tarihçe
Erken Bilgisayar Teknolojisi
PLATO sistemi, 1960 yılında Illinois Üniversitesi'nde başlatıldı ve daha sonra Control Data Corporation tarafından ticari olarak pazarlandı. Notlar (PLATO'nun mesaj-forum uygulaması), TERM-talk (anlık mesajlaşma özelliği), Talkomatic (belki de ilk çevrimiçi sohbet odası), News Report (kitle kaynaklı çevrimiçi gazete) ve blog ve Erişim Listeleri gibi yeniliklerle sosyal medyanın erken biçimlerini sundu. Erişim Listeleri, bir not dosyasının veya diğer uygulamanın sahibinin erişimi belirli bir kullanıcı grubuyla (örneğin, yalnızca arkadaşlar, sınıf arkadaşları veya iş arkadaşları) sınırlandırmasını sağladı.
1969'da çevrimiçi hale gelen ARPANET, 1970'lerin sonlarına doğru, MIT Yapay Zeka Laboratuvarı'ndaki 1982 tarihli bir bilgisayar teknolojisi el kitabında açıklanan ağ görgü kuralları (veya "netiquette") ile kanıtlandığı gibi, hükümet/iş dünyası dışı fikirlerin ve iletişimin paylaşımını mümkün kıldı. ARPANET, 1990'larda İnternet'e dönüştü. 1979 yılında Kuzey Carolina Üniversitesi Chapel Hill ve Duke Üniversitesi'nde Tom Truscott ve Jim Ellis tarafından tasarlanan Usenet, 1980 yılında kurulan ilk açık sosyal medya uygulamasıydı.
Elektronik bülten panosu sisteminin (BBS) öncüsü olan Community Memory, 1973 yılında ortaya çıktı. Ana akım BBS'ler, 16 Şubat 1978'de Chicago'da faaliyete geçen Bilgisayar Bülten Panosu Sistemi ile birlikte geldi. Kısa süre içinde, ABD'nin büyük şehirlerinin çoğunda TRS-80, Apple II, Atari 8-bit bilgisayarlar, IBM PC, Commodore 64, Sinclair ve diğerleri üzerinde çalışan birden fazla BBS vardı. CompuServe, Prodigy ve AOL, en büyük BBS şirketlerinden üçüydü ve 1990'larda İnternet'e ilk geçenler oldular. 1980'lerin ortaları ile 1990'ların ortaları arasında, yalnızca Kuzey Amerika'da on binlerce BBS bulunuyordu. Mesaj forumları, 1980'ler ve 1990'ların başlarında BBS'nin en belirgin özelliğiydi.
1991'de Tim Berners-Lee, HTML hipermetin yazılımını İnternet ile entegre ederek Dünya Çapında Ağı (World Wide Web) yarattı. Bu atılım, blogların, liste sunucularının ve e-posta hizmetlerinin patlamasına yol açtı. Mesaj forumları web'e taşındı ve daha ucuz erişim ve aynı anda çok daha fazla insanı yönetme yeteneğiyle desteklenen İnternet forumlarına dönüştü.
Bu erken dönem metin tabanlı sistemler, dijital kameralar ve kameralı telefonlar sayesinde 21. yüzyılda resim ve videoları da içerecek şekilde genişledi.
Sosyal medya platformları
Çevrimiçi hizmetlerin evrimi, Web 2.0'ın ortaya çıkmasıyla birlikte, ağ tabanlı iletişim kanalları olmaktan, ağ tabanlı sosyal etkileşim için etkileşimli platformlar haline gelmeye doğru ilerledi.
Sosyal medya, 1990'ların ortalarında Classmates.com ve SixDegrees.com gibi platformların icadıyla başladı. O dönemde anlık mesajlaşma ve sohbet uygulamaları mevcut olsa da, SixDegrees, insanların anonim olarak değil, gerçek adlarını kullanarak bağlantı kurmaları için tasarlanmış ilk çevrimiçi hizmet olmasıyla benzersizdi. Profil, arkadaş listesi ve okul bağlantıları gibi özelliklere sahip olmasıyla "ilk sosyal ağ sitesi" olarak nitelendirildi. Platformun adı, gezegendeki her insanın diğer herkesten sadece altı bağlantı uzaklıkta olduğunu öne süren "altı derecelik ayrılık" kavramından esinlenmiştir.
2000'li yılların başlarında, sosyal medya platformları yaygın bir popülerlik kazandı; BlackPlanet (1999) Friendster ve Myspace'i, ardından Facebook, YouTube ve Twitter'ı takip etti.
2015 yılındaki bir araştırmaya göre, küresel olarak kullanıcılar çevrimiçi zamanlarının %22'sini sosyal ağlarda geçiriyordu; bu durum muhtemelen akıllı telefonların yaygınlaşmasından kaynaklanıyordu. 2023 itibariyle, 4,76 milyar insan, yani küresel nüfusun yaklaşık %59'u sosyal medya kullanıyordu.
Tanım
2015 yılında yapılan bir inceleme, sosyal medya hizmetlerine özgü dört özelliği belirlemiştir:
Web 2.0 İnternet tabanlı uygulamalar.
Kullanıcı tarafından oluşturulan içerik
Kullanıcı tarafından oluşturulan öz profiller
Takipçiler, gruplar ve listeler gibi profiller arasındaki bağlantılarla oluşturulan sosyal ağlar.
2019 yılında Merriam-Webster, sosyal medyayı "kullanıcıların bilgi, fikir, kişisel mesaj ve diğer içerikleri (videolar gibi) paylaşmak için çevrimiçi topluluklar oluşturduğu elektronik iletişim biçimleri (sosyal ağ ve mikrobloglama için web siteleri gibi)" olarak tanımlamıştır.
Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü ise bunu "Kullanıcıların içerik oluşturmasına ve paylaşmasına veya sosyal ağlara katılmasına olanak tanıyan web siteleri ve uygulamalar da dahil olmak üzere elektronik iletişim biçimleri" olarak tanımlar.
Hizmetler
Sosyal medya, genişleyen bir hizmet yelpazesini kapsar:
Bloglar (ör. HuffPost, Boing Boing)
İş ağları (ör. LinkedIn, XING)
İşbirliğine dayalı projeler (Mozilla, GitHub)
Kurumsal sosyal ağlar (Yammer, Socialcast)
Forumlar (Gaia Online, IGN)
Mikrobloglar (Twitter, Tumblr, Weibo)
Fotoğraf paylaşımı (Pinterest, Flickr, Photobucket)
Ürün/hizmet incelemeleri (Amazon, Upwork)
Sosyal yer imleme (Delicious, Pinterest)
MMORPG'ler dahil sosyal oyunlar (Fortnite, World of Warcraft)
Sosyal ağlar (Facebook, Instagram, Baidu, VK, QZone, ShareChat, WeChat)
Video paylaşımı (YouTube, DailyMotion, Vimeo)
Sanal dünyalar (Second Life, Twinity)
Bazı hizmetler birden fazla hizmet türü sunar.
Comments
Post a Comment